EVRİMSEL PSİKOLOJİ: İNSAN DAVRANIŞI

Abone Ol 

∎ Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakika ∎

Sağlık kelimesi, iyi olmayı temsil eden bir kavramdır. Ruh sağlığı ise sosyal çevre, düşünce ve davranışlarımızda sağladığımız denge tutumu ile açıklanabilir. Psikoloji çemberinin tam ortasında olmayan bireyler için ne kadar ruhsal durum olarak gözükse de psikolojinin asıl hedefi, davranışın yapısını açıklamaktır. Bu doğrultuda birçok davranış açıklanabiliyor, açıklamayı yaparken de kişisel deneyimleri ve geçmişi göz önünde bulundurmaya gayret ediliyor. Çalışkan, dışa dönük, kaygılı olunabilir; çeşitli obsesif davranışlar sergilenebilir, bunların hemen hemen tamamı bireysel geçmiş ile açıklanmaktadır. 

Tedavi ekseni ağırlıklı olarak ne kadar geçmiş ile açıklansa da bazı davranışlar açıklanamamaktadır. Örneğin bir kadın evlenmek istiyor ve iki aday var, biri yaşça büyük diğeri ise yaşça küçük; 500 kişiye soruluyor ve 5-6 tanesi hariç geri kalan herkes büyük bir eş seçmek istediğini dile getiriyor. Kendinden büyük bir eş tercih etmek isteyen kadınların hiçbiri daha önce evlilik deneyimini geçmişinde yaşamamıştır. Aynı oran erkeklerin eş seçme tutumu içinde geçerli. Buna istinaden evrensel bir araştırma yapılıyor, Avusturya’da da Arjantin’de de aynı sonuçlar elde ediliyor. Geçmişinde evlilik deneyimini yaşamamış insanlar nasıl oluyor da ortak bir paydada eş seçme tercihini uyguluyor? Psikoloji, bu eğilimi açıklamak istiyor ancak hiçbir geçmiş deneyimine dayanmayan bu eğilimin farklı bir alan içerisinde açıklanması gerekiyor.

İşte evrimsel psikoloji, tüm bu hususların üzerine bireysellik ve geçmiş ile değil, uzak atalardan miras kalan modüller ile bu eğilimlerin açıklanabileceğini söylüyor. Problem çözmek, uyum sağlamak gibi konular için geliştirilen zihniyet; bize modül yolu ile miras kalıyor ve zihniyet devam ediyor. Evrimsel psikoloji, bilişsel psikoloji ile evrimsel biyolojinin ortak alanı ancak genel olarak biyolojiye dayalı olmasından sebep biyolojinin istikameti değiştikçe evrimsel psikolojinin de yönü tekrar şekillenmektedir.

Evrimsel psikolojinin, evrimsel disiplini temel alan bir prensip olması sebebiyle içinde evrim teorisini barındırması kaçınılmaz bir hâl almıştır. Evet, evrimin bize söylediği bir gerçeklik mevcut ancak bu doğruluğunun kanıtlandığı anlamına gelmiyor. Evrimsel psikolojiyi incelerken veya okurken evrim teorisi üzerinde fazlaca durulmaması ve perspektifin bu olmaması daha faydalı olacaktır. Çünkü evrim teorisi bir kısım gerçekliği ifade ediyor olmasına rağmen, hâlâ üzerinde belli başlı tartışmaların yürütüldüğü bir alan; bu sebeple evrimsel psikoloji disiplinini inceleyen bir bireyin, evrim teorisinin gerçekliği üzerinde durmak yerine insan davranışını evrimsel psikolojinin nasıl açıklamaya çalıştığına odaklanması gerekir. Evrim teorisi, gerekli kanıtlar ışığında düşünülebilir ancak şu an için yalnızca öğrenilmesi fayda sağlayacak bir enstrümandır.

Evrimsel Biyoloji diyor ki hiçbir uzvumuz sebepsiz değil, her birisi bizim hayatta kalmamıza katkıda bulundu. Aynı düşünce evrimsel psikoloji için de geçerli, her bir zihinsel özellik hayatta kalmamıza yardımcı oldu. Örneğin, neden kötü bir şey görünce midemiz bulanıyor? Evrimsel psikoloji bunun tesadüf olmadığını ileri sürüyor. Kadınların süslenmesi ve makyaj yapması ile alakalı çeşitli düşünce ve zihniyetler mevcut. Erkekler için yapıldığı gibi bir iddia bulunuyor ve ayrıca erkeğin tenezzülüne de sebep olabildiği söyleniyor. Yapılan araştırmalar sonucu kadın en fazla kendi eş cinsiyeti ile sosyal ortam içerisinde bulunduğu zaman süsleniyor. Bilim bu işte, demek ki kadının maksadı erkeğin tenezzülüne sebep olmak değil. Erkek böyle zannetse de böyle değil, yani evrimsel psikoloji insan davranışının farklı cephesini açıklamamızı mümkün kılan bir disiplin.

Evrimsel bakış açısı, intiharı açıklayabiliyor mu? Hem açıklıyor hem de açıklayamıyor. Genlerin çoğalması için kaynakların korunmasını sağlama gerekçesi ile yaşlıların ve hastaların ötenazisi açıklanabilir. Ancak sağlıklı gençlerin intiharı açıklanamıyor. Bu durum, evrimci bakış açının önünde aşılması güç bir engel olarak duruyor. Evrimsel psikoloji; biyolojinin geldiği bu noktada, ihtiyaca dayalı bir temeli olmasının da etkisiyle şüphesiz bir disiplin olarak yerini almıştır. 

Abone Ol