GÜNEŞ VİTAMİNİ

Abone Ol 

∎ Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakika ∎

     1900’lerin başından itibaren bilinmekte olan D vitamini, güneş ışınlarıyla insan derisine teması sonucu deride sentezlenen vitamin olarak tanımlanır. Günümüzde hormon mu, vitamin mi olduğu hâlâ araştırılmalara konu olmaktadır. Gıdalarda çok az bulunduğundan dolayı, diyetle alımı yetersiz olur ve eksikliği en yaygın olarak görülen vitamindir. Besinsel olarak tereyağı, karaciğer, yağlı balıklar ve yumurta sarısı D vitamini açısından oldukça zengindir fakat bu besinler günlük D vitamini ihtiyacımızın tamamını karşılayamaz. D vitaminin en önemli kaynağı güneş ışınlarıdır ve gereksinimimizin büyük bir kısmını buradan karşılarız. Güneş ışınlarının derimize 20-30 dakika temas etmesiyle D vitamini sentezi başlar. Yaz aylarında güneş ışınları dik açıyla geldiği için en yoğun D vitamini bu aylarda sentezlenir, kış aylarında ise güneş ışınları eğik açıyla geldiğinden D vitamini oluşumu epeyce azalır. Bu yüzden yaz ayında sentezlenen D vitamini vücudumuzda depolanır.

     D vitamininin vücudumuza birçok etkisi olmasının yanı sıra, kemik gelişimimizi sağlayan kalsiyumun emilebilmesi ve kullanılabilmesi de D vitamini sayesinde gerçekleşir.

     D vitamininin yetersiz beslenme, sıkı ve kalın giyinerek güneşin deriye temasını engelleme gibi sebeplerle alınamaması ve eksikliğinde takviye alınması gerektiğinin bilincinde olmama durumu; kaçınılmaz olarak çocuklarda raşitizm (rikets), yetişkinlerde osteoporoz, depresyon, yorgunluk, saç dökülmesi, bağışıklık sisteminin zayıflaması gibi etkilere sebep olur ve solunum yolu hastalıklarını doğurur.

     D vitamini alımı bebeklerde kemik gelişimi açısından oldukça önemlidir. Bu sebeple gebe ve emziren kadınlar D vitamini dengesine gereken önemi vermelidir. Bunun için D vitamini kaynağı olarak bilinen besinleri tüketebilir veya güneşlenerek vücudun ihtiyaç duyduğu vitaminden yararlanabilirler. Kışın doğan bebeklerde ve anne karnında veya doğumdan sonra yeterli D vitamini alamayan çocuklarda kalsiyum vücutta kullanılamaz, kemikler sertleşemez ve yumuşak hâlde kalır. Bacaklarda X veya O biçimli çarpıklığın meydana geldiği “raşitizm” hastalığı görülür.

     D vitamini eksikliğinden kaynaklanan bir diğer hastalık ise yetişkinlerde görülen halk arasında “kemik erimesi” olarak da bilinen “osteoporoz” hastalığıdır. Yaşlı insanların evde vakit geçirme süreleri daha çok olduğundan dolayı güneşten yararlanma süreleri oldukça azdır. Aynı zamanda vücutta sentez olaylarının azalması sebebiyle kemikler zayıflar, daha kırılgan hâle gelir ve kemik kaybı artar. Kadınlarda menopoz sonrası östrojen miktarının azalması da osteoporoza yol açar.

     Covid-19 ile beraber başlayan karantina süreciyle birlikte bireylerin evlerinde geçirdikleri süre de artmıştır ve güneş ışınlarından yararlanmak zorlaşmıştır. Bu sebeple D vitamini eksikliğini çoğu bireyde görmek daha muhtemel olmuştur.

     Bu gibi hastalıklar yaşam kalitemizi oldukça düşürdüğünden tüm bireyler günlük D vitamini gereksinimlerini karşılamaya dikkat etmelidir. Eller, kollar, bacaklar, yüz ve ayaklar 20-30 dakika güneşlendirilmeli, tüm vitamin ve mineral içeren kaynaklar besin çeşitliliği oluşturularak tüketilmeli ve kemiklerimizin ihtiyaç duyduğu unsurlar (balık yağı, potasyum, magnezyum, kalsiyum, D vitamini) sağlanmalıdır. Sağlanamadığı koşullarda doktor kontrolünde ek D vitamini takviyesi alınması önerilebilir.

     Türkiye Beslenme Rehberi ’ne (TÜBER) göre D vitamini günlük alım miktarları:

  • 2-4 yaş çocuklar için 15 mcg
  • 5-70 yaş erkekler için 15 mcg
  • 70 yaş ve üzeri erkekler için 20 mcg
  • 5-70 yaş kadınlar için 15 mcg
  • 70 yaş ve üzeri kadınlar için 20 mcg
  • Gebe ve emziren kadınlar için 15 mcg

     Her tüketilen vitamin takviyelerinde denge olduğu gibi D vitamininde de belirli bir alım dozu vardır. Fazladan, gerek olmadığı hâlde D vitamini alımı vücutta toksik etki yaratıp kanda kalsiyum düzeyinin artmasına, böbrek taşı oluşumuna hatta kalp krizine yol açabilir.

KAYNAKÇA

Abone Ol 

Zeynep Melike Çarpar

Liseyi okul birinciliği ile tamamlamıştır. Sağlığın bir bilim dalı olan Beslenme ve Diyetetik Bölümünde,Biruni Üniversitesinde lisans öğrencisidir. 2014-2015 senelerinde lisanslı hentbolculuk yapmıştır. Akademik hayatta araştırmacıdır ve okumayı seven birisidir. Specter Medya platformunda “Sağlıklı Yaşam” alanında içerik üretmektedir.